Verwacht

De stad uit, het bos in

20 juni t/m 13 september 2026

Wat betekent natuur voor ons? Een plek om te ontsnappen aan de drukte van de stad? Om tot rust te komen, te wandelen of simpelweg even stil te zijn? Voor kunstenaars is dat niet anders. Zij trekken al eeuwenlang de natuur in om het landschap vast te leggen en direct te reageren op het licht, het weer en de verschillende seizoenen. Met de komst van de lithografie rond 1800 kregen zij nieuwe mogelijkheden om die ervaringen vast te leggen en te verspreiden.

In deze tentoonstelling volgen we de beweging van de stad naar de natuur. We zien hoe kunstenaars buiten aan de slag gingen, midden in het landschap en hoe zij hun indrukken vertaalden naar uiteenlopende kunstwerken. Van verstilde bosranden en karakteristieke bomen tot uitbundige bloeiende planten en het leven van vogels en andere dieren: de natuur staat centraal in al haar rijkdom.

De tentoonstelling richt zich op de schoonheid en kracht van de natuur, maar tegelijk klinkt op de achtergrond een actuele vraag mee: hoe verhouden mens en natuur zich tot elkaar? In Brabant wordt gewerkt aan een ‘verweven landschap’, waarin natuur, landbouw en stad steeds meer samenkomen. Juist vanuit die gedachte van natuurinclusiviteit nodigt deze tentoonstelling uit om de natuur niet alleen te bekijken, maar ook te waarderen en te koesteren.

: Johannes Christiaan d’ Arnaud Gerkens, Tekenaar in een landschap, 1839, lithografie op papier, gedrukt door Koninklijke Nederlandse Steendrukkerij van C.W. Mieling, Den Haag, particuliere collectie.

: Adya Dutilh van Rees, L’Arbre Anzium, 1902, lithografie op papier, particuliere collectie.

: M.C. Escher, Drie werelden, 1955, lithografie op papier, particuliere collectie.

: Theo van Hoytema, Angorakonijnen, 1898, lithografie met blinddruk op papier, particuliere collectie.

COBRA. In woord en beeld.

Najaar 2026

De Cobra-beweging is de belangrijkste internationale avant-gardebeweging in de Europese kunst die enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog wordt opgericht. Verschillende kunstenaars met uiteenlopende nationaliteiten creëren een uitnodigend kunstklimaat waarin kunst niet alleen voor iedereen moet zijn, maar ook door iedereen gemaakt kan worden. Een vrije en spontane uitdrukkingswijze staat daarom centraal in het werk van de Cobra-kunstenaars. Zij laten zich hiervoor inspireren door tekeningen en schilderijen van kinderen en geestesziekten. Hierin zien de Cobra-kunstenaars een natuurlijke drang tot expressie. Deze natuurlijke uitdrukkingsdrang vinden zij ook in het eigen handschrift, dat zij beschouwen als meest persoonlijke uiting. Als gevolg daarvan vormt de oosterse kalligrafie ook een inspiratiebron. In verschillende werken van de Cobra-kunstenaars is dan ook duidelijk een geschreven aspect terug te zien.

Veel leden van de Cobra-beweging zoals Asger Jorn, Christian Dotremont, Joseph Noiret, Lucebert en Constant hielden zich naast het maken van beeldend werk ook bezig met het schrijven van teksten. Daarnaast werkten sommigen van hen ook samen met De Vijftigers, een literaire beweging in Nederland en België die nauw betrokken was bij de Cobra-groep. Deze vruchtbare samenwerking leidde tot uiterst bijzondere uitgaven op het gebied van de lithografie. Verschillende albums en portfolio’s werden vaak in kleine oplagen gedrukt waarbij men woorden en beelden met elkaar combineerde.

De onlosmakelijke verbinding tussen woord en beeld in de lithografie van de Cobra-kunstenaars staat centraal in deze bijzondere expositie in het Nederlands Steendrukmuseum in Valkenswaard. Een groot deel van de geselecteerde werken is nooit eerder in een tentoonstelling te zien geweest.