Schenking Stichting Gifted Art

Onlangs heeft het Nederlands Steendrukmuseum een grote schenking ontvangen van Stichting Gifted Art. De stichting heeft als missie kunstbeleving te stimuleren door een actieve ondersteunende rol op zich te nemen bij de ontwikkeling van museale collecties, tentoonstellingen en kunst(historische)publicaties waarbij het accent ligt op kunst uit de periode 1850 tot nu. Het Nederlands Steendrukmuseum heeft een warme relatie met Stichting Gifted Art: de stichting werkte mee aan verschillende exposities en het museum heeft eerder enkele werken uit de collectie van de stichting kunnen aankopen.

Dankzij de schenking zet het Nederlands Steendrukmuseum weer een grote stap in de uitbereiding van de collectie op artistiek vlak. De Lithographies Originales (1896) van Georges de Feure (1868-1943) is een prachtige aanvulling op de negentiende-eeuwse collectie van het museum. Hoewel het werk over het algemeen beschouwd wordt als een affiche is het oorspronkelijk ontworpen als omslag voor twee lithografische portfolio’s. Net als bij De Feure’s tijdgenoten sieren mysterieuze en mooie vrouwen het oeuvre van de kunstenaar. De modieus aangeklede vrouw kijkt geconcentreerd naar een papier dat ze in haar handen houdt. Ze is zelf niet alleen een elegante en decoratieve creatie maar representeert tegelijkertijd ook de verfijnde smaak van vrouwelijke verzamelaars van lithografie. Een mooi detail is de signatuur van De Feure, die rechts onderin het beeld op een lithosteen staat.

George de Feure, Lithographes Originales, 1896

De populariteit van de lithografie uitte zich ook in het kunstaffiche dat, dankzij deze techniek, naar een hoger niveau werd gebracht. De deelcollectie affiches van het Nederlands Steendrukmuseum laat al een groot deel van deze ontwikkeling zien, maar dankzij de schenking is het overzicht completer geworden. Zo is de affichecollectie aangevuld met de litho Cabourg à 5 heures de Paris (1896) van Privat-Livemont (1861-1936). Deze litho was eerder als bruikleen te zien in de monografische tentoonstelling over de kunstenaar in het Nederlands Steendrukmuseum in 2022. Het affiche belichaamt de negentiende-eeuwse ontwikkelingen waaronder de opkomst van passagierstreinen waarmee stedelingen zonder al te veel reistijd naar kust- en badplaatsen zoals Cabourg konden afreizen. Op de voorgrond is een blonde vrouw afgebeeld. De doorschijnende witte top die ze draagt met roze strikken op haar schouders en één net boven haar boezem laat weinig aan de verbeelding over. Terwijl ze ontspannen in de golvende zee baadt zwemmen zes begerige mannen – die met moeite hun hoofd boven het water kunnen houden – om haar heen. Door de manier waarop Privat-Livemont haar rechterhand uit het kader laat reiken creëert de kunstenaar een trompe-l’oeil effect; het lijkt alsof de vrouw op ieder moment vanaf het papier naar ons toe kan zwemmen.

Privat-Livemont, Cabourg à 5 heures de Paris, 1896

De affichecollectie van het museum is verder nog uitgebreid met twee lithografische affiches van de kunstenaar Paul Berthon (1872-1934). Het gaat om een affiche voor het boek Le livre de Magda (1898) geschreven door de Franse dichter Paul Armand Silvestre (1837-1901) en een affiche voor Les boules de neige (1900). Beide art nouveau prenten bestaan voornamelijk uit gele en bruine tonen. De vrouwelijke figuren worden in beide werken omringd door de natuur terwijl ze naar iets reiken. Dergelijke composities zijn vrij kenmerkend voor Berthon.

Tot slot zijn de affiches voor de Louis Raemaekers tentoonstelling (1923) en de Middenstands tentoonstelling in het Paleis voor Volksvlijt te Amsterdam (1909), ontworpen door respectievelijk Huib Luns (1881-1942) en Cornelis André Vlaanderen (1881-1955) mooie toonbeelden van de affichekunst van eigen bodem.

De schenking van Stichting Gifted Art bevat naast negentiende en vroegtwintigste-eeuwse litho’s ook modernere grafiek. Met deze grafische werken kan het museum de lithografie niet alleen in een bredere grafische context plaatsen, maar ook de historische ontwikkeling van de beeldcultuur krijgt zo meer duiding.

Zo liet Roy Lichtenstein (1923-1997) zich inspireren door de massacultuur van de jaren zestig. In 1961 begon de kunstenaar met het reproduceren van stripverhalen en advertenties waarbij hij de Ben Day Dot-reproductietechniek verwerkte. Deze stippen vormden samen een mechanisch patroon dat in de commerciële grafiek werd ingezet om textuur en kleurgradaties over te brengen; ze werden het handelsmerk van Lichtenstein. Een mooi voorbeeld hiervan dat dankzij de schenking aan de collectie van het museum is toegevoegd is de offset litho: As I opened Fire (1964). Het drieluik is geënt op het stripboek All American Men of War en is opgebouwd uit voornamelijk primaire kleuren, zwarte contouren en uitvergrote Ben Day Dots. Met stippen wilde de kunstenaar niet zozeer textuur en kleurgradatie overbrengen, maar juist het werk de schijn geven van een minderwaardig substituut. Het andere drieluik getiteld Cow going abstract (1982) is een eerbetoon aan Pablo Picasso’s Le Taureau (1945). In deze zeefdruk reduceert Lichtenstein, net als Picasso, een figuratieve afbeelding van een dier tot een eenvoudige lijntekening. Het resultaat is een geometrisch abstract werk. Beide werken waren te zien op de tentoonstelling PUNT. Pointillisme. Pop-art. Pixel. (2023-2024).

Evenals Lichtenstein ontwikkelde Keith Haring (1958-1990) een eigen cartoonachtige beeldtaal waarmee hij de grenzen tussen ‘hoge’ en ‘lage’ kunst vervaagde. Kenmerkend voor deze beeldtaal zijn de gestileerde beelden en de omtrekken van voornamelijk personen en honden die hierin voorkomen. Dit komt duidelijk naar voren in het werk Flag uit 1988, waarvan in 1997 een offset litho is uitgebracht.

Lothar-Günther Buchheim (1918-2007) verwierf vooral bekendheid als schrijver van de oorlogsklassieker Das Boot (1973) maar schilderde en verzamelde daarnaast ook. De litho Love, love, love (1969) is onderdeel van de serie PiPaPop en toont in een spiraal van rode, gele en groene kleuren een naakt stel dat elkaar innig kust. De blonde haren van de vrouw cirkelen evenals de spiraal om de lichamen heen. Het is een Europese benadering van de Amerikaanse popart uit de jaren zestig.

Met de litho Untitled (1969) en de zeefdruk Paula (1989) van Victor Vasarely (1906-1997) wordt nu voor het eerst in de collectie van het museum de op-art vertegenwoordigd. De stroming uit de jaren zestig waarin optische illusies centraal staan kan gezien worden als abstracte navolger van de optische kunst van graficus M.C. Escher (1898-1972) en geeft zo aan deze ontwikkeling binnen de beeldende kunst meer betekenis. Het weloverwogen kleurgebruik en de precieze patronen van zijn geometrische abstracties doen bovendien denken aan de chipontwerpen uit de jaren zestig.

Een soortgelijk optische illusie zien we in de zeefdruk Zwarte beertjes (1969) van Dick Bruna (1927-2017). Het werk zet de tegenhanger van het witte Nijntje in de schijnwerpers: het Zwarte Beertje. Het beertje was het logo van de populaire pocketreeks Zwarte Beertjes die vanaf 1955 uitgegeven werd. Bruna maakte tot 1970 ruim 2000 boekomslagen voor de detectives en andere spannende verhalen uit de reeks. Dankzij zijn oog voor detail en krachtige beeldtaal is de ene cover nog opvallender dan de andere. Het Zwarte Beertje gaat in de loop van de tijd een eigen leven leiden en verschijnt dan niet alleen meer op de rug van de pockets maar ook op verschillende affiches. Dick Bruna scheen zo gesteld te zijn op de Zwarte Beer dat hij hem als zijn alter ego beschouwde. Het werk was in 2018 de beelddrager voor een tentoonstelling over de donkere kant van Dick Bruna in de Kunsthal Rotterdam.

De moderne affichecollectie van het museum is verder ook uitgebreid met het portfolio Le nouveau salons des cents (2001). Ter ere van het honderdste sterfjaar van Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901) stelde grafisch ontwerper Anthon Beeke (1940-2018) dit album samen. 100 vooraanstaande ontwerpers waaronder Paul Davis (1938), Shigeo Fukuda (1932-2009), Milton Glaser (1929-2020), Günther Kieser (1930-2023), Waldemar Swierzy (1931-2013), Raymond Savignac (1907-2002) en Tadanori Yokoo (1936) leverden een bijdrage aan dit eerbetoon

Tot slot is de set offset litho’s We the People (2017) van kunstenaar Shepard Fairey (1970) een mooie aanvulling op de collectie van het museum. Het drieluik is een protest tegen de intolerantie en verdeeldheid die het eerste termijn van Donald Trump (1946) zaaide en de vrouwonvriendelijke en racistische uitspraken die de Amerikaanse president deed. In We the People portretteert Fairey een islamitische vrouw, een Afro-Amerikaanse en een Latijns-Amerikaanse vrouw, allen behoren ze tot groepen die het gevaar liepen gemarginaliseerd te worden gedurende de eerste regeringsperiode van Trump. Met de kleuren van de Amerikaanse vlag die de kunstenaar gebruikt voor deze portretten wil hij aangeven dat zij allemaal Amerikanen zijn die dezelfde rechten hebben. Bovendien zijn de woorden ‘We the People’ de eerste drie woorden van de Amerikaanse grondwet. Met de tweede termijn van Donald Trump als politiek leider van de Verenigde Staten is We the People actueler dan ooit.

Shepard Fairey, We the People, 2017