Steendrukmuseum verwerft de collectie van meesterdrukker Fred Genis

Het Nederlands Steendrukmuseum heeft onlangs een unieke collectie verworven uit de nalatenschap van de Nederlandse meesterdrukker Fred Genis (1934 -2022). Genis wijdde zijn leven aan de lithografie en werkte samen met meer dan 80 nationale en internationale kunstenaars. Tijdens zijn ruim veertigjarige loopbaan was Genis afwisselend werkzaam in Nederland, de Verenigde Staten en Australië. De complete Europese collectie en een deel van de Amerikaanse collectie zijn nu ondergebracht bij het museum. Daarnaast zijn veel archiefstukken en unieke foto’s van Genis overgedragen aan het museum. De collectie is verworven dankzij een gulle schenking van de familie van Fred Genis en het legaat van mevrouw Van Tilburg, waarvoor we hen zeer dankbaar zijn.

Meesterdrukker Fred Genis in zijn atelier in Oudkerk in de jaren 1970

Fred Genis

Fred Genis werd op 5 januari 1934 geboren in Amersfoort. In 1947 startte hij aan de Amsterdamse Grafische School, waar hij het steendrukkersvak leerde. Via diverse omzwervingen belandde Genis in 1966 in Los Angeles, waar hij als meesterdrukker ging werken voor drukkerij Gemini Ltd. In 1967 kreeg hij een fellowship toegekend aan het gerenommeerde Tamarind Institute in LA. Hier kwam hij te werken met kunstenaars als William Gropper (1897-1977) en Hedda Sterne (1910-2011). Aangezien dit een tijdelijke aanstelling betrof, ging Genis op zoek naar een nieuwe betrekking. Deze vond hij bij Universal Limited Art Editions van Tatyana Grosman (1904-1982) op Long Island, New York City. De meerwaarde die Genis naar de drukkerij van Grosman bracht, lag in het feit dat hij geen kunstenaar was. Veel Amerikaanse drukkers waren zelf kunstenaar, wat in de samenwerking met andere kunstenaars geregeld tot spanningen leidde. Bij Grosman ging Genis werken met kunstenaars als Sam Francis (1923-1994), Robert Rauschenberg (1925-2008), Helen Frankenthaler (1928-2011) en Jasper Johns (1930).

Rapportboekje Fred Genis, Amsterdamse Grafische School, afdeling Steendrukken 1947-1950

Hedda Sterne, Untitled (from Metaphores and Metamorphos III), 1967, lithografie op papier, BAT (Bon à tirer)

Robert Rauschenberg, Pledge, 1968, lithografie op papier

Hollanders Workshop Inc.

Na twee jaar bij Grosman besloot Genis in 1969 om voor zichzelf te gaan werken. Hij is in contact gekomen met Irwin Hollander (1927-2018), de eerste meesterdrukker opgeleid aan het Tamarind Institute in LA. Samen startten ze de drukkerij ‘Hollanders Workshop Inc.’ in New York, vernoemd naar de achternaam van Irwin en het geboorteland van Fred. Genis werkte hier samen met kunstenaars als Willem de Kooning (1904-1977), John Cage (1912-1992), Lila Katzen (1925-1998) en Robert Morris (1938-2018). Een van de belangrijkste werken die hij in deze periode maakte is het Mushroom Book van John Cage en Lois Long (1918-2005). Meesterdrukker Fred Genis en zijn assistent James Sheehy (1945) verzorgden het drukwerk. Het boek verschijnt in een oplage van 75 exemplaren en werd gedrukt van 12 drukstenen en 59 aluminium platen. Het kostte hen bijna een jaar om het te maken, van augustus 1971 tot mei 1972.

Drukken van Mushroom Book, v.l.n.r.: Lois Long, John Cage en Fred Genis

John Cage en Lois Long, Mushroom Book (pagina), 1972, lithografie op papier

Het Mushroom Book was niet het eerste project van Fred Genis met John Cage. In 1969 maakten ze een serie Plexigrammen getiteld: Not Wanting to Say Anything about Marcel. Voor componist John Cage waren dit zijn eerste beeldende kunstwerken, gemaakt als een eerbetoon aan zijn onlangs overleden vriend Marcel Duchamp (1887-1968). Cage selecteerde de letters en (delen van) woorden en afbeeldingen in deze werken met behulp van ’toevalsmethoden’ – gebaseerd op het Chinese Boek der Veranderingen, de I Tjing. Cage schreef erover: “I had been asked by one of the magazines to do something for Marcel, I had just before heard Jap (Jasper Johns) say ‘I don’t want to say anything about Marcel,’ because they had asked him to say something about Marcel in the magazine too. So I called both the Plexigrams and the lithographs, Not Wanting to Say Anything About Marcel, quoting Jap without saying so.”

John Cage, Not Wanting to Say Anything about Marcel, 1969, kleurenzeefdruk op plexiglas

John Cage, Not Wanting to Say Anything about Marcel (white), 1969, lithografie op papier

In de Hollanders Workshop Inc. werkte Fred Genis ook samen met de Chinees-Amerikaanse kunstenaar Walasse Ting (1929-2010) en de Amerikaanse kunstenaar James Rosenquist (1933-2017). Beide kunstenaars werden sterk beïnvloed door de popart stroming. Volgens overlevering van Jim Sheehy, droeg Rosenquist kleurrijke hawaïhemden en had hij een groot gevoel voor humor. “Hij had veel interessante verhalen over zijn jeugd in de Mid-West en zijn tijd als schilder van reclameborden. Hij was heel behulpzaam in de werkplaats en schilderde zelfs het logo boven de ingang van de drukkerij.” De litho Short Ends die Rosenquist in 1970 met Genis drukt, wordt later ingezet als beelddrager voor het affiche van het 8ste New York Film Festival in 1970.

Walasse Ting, Love in the afternoon, 1969, lithografie op BAT (Bon à tirer)

James Rosenquist, Short Ends, 1970, lithografie op papier, BAT (Bon à tirer)

Affiche voor het 8ste New York Film Festival, 1970

In 1972 keert Fred Genis vanwege zijn gezin terug naar Nederland. In het Friese plaatsje Oudkerk begint hij een lithografische werkplaats voor kunstenaars. James Rosenquist en Mark Tobey (1890-1976) komen speciaal vanuit de Verenigde Staten over om hier als eerste kunstenaars met hem te werken. Ook de Frans-Amerikaanse kunstenaar Jacques Lipchitz (1891-1973) werkt hier met hem. Helaas wisten er in het begin maar weinig Nederlandse kunstenaars de werkplaats te vinden, dus moest Genis met een map met drukproeven bij hen langsgaan om hen te overtuigen van zijn drukkerskwaliteiten. “In het begin ging dat moeizaam” aldus Genis in een interview,  “maar later liep het beter.” In Oudkerk werkte hij samen met Nederlandse kunstenaars als Gerrit Benner (1897-1981), Jean-Paul Vroom (1922-2006), Lucebert (1924-1994), Jan Sierhuis (1928-2023) en Gerti Bierenbroodspot (1940).

Lucebert, Picnic, 1974, lithografie op papier

Jean-Paul Vroom, Eve, 1974, lithografie op papier, ‘Printer Proof voor Fred’

De laatste samenwerking van Genis in Nederland was met de Brabantse kunstenaar Theo Kuijpers (1939), voor wie hij in de periode van mei tot december 1978 intensief drukte. Als materiekunstenaar maakte Kuijpers assemblages waarin hij materialen als varkensblaas, lood en hout gebruikte om herinneringen aan zijn jeugd in een boerengezin in Mierlo te verbeelden. Hij was daardoor terughoudend over het gebruik van lithografie, omdat hij bang was dat de verbondenheid met het boerenland zonder al die toegevoegde materialen niet goed tot uitdrukking zou komen. Toch ging Kuijpers overstag en maakte hij met Genis een serie van zeven kleurenlitho’s. Hij is er zo enthousiast over dat hij later naar Australië reist om meer litho’s te maken met de meesterdrukker.

Theo Kuijpers, Tent, 1978, lithografie op papier, BAT (Bon à tirer)

In 1979 emigreert Genis met zijn gezin naar Sydney waar hij in Kenthurst, een buitenwijk van de stad, een lithografische drukkerij start. In een afscheidsinterview in de Volkskrant in februari 1979 spreekt Genis nog zijn zorgen uit over het steendrukkersvak in Nederland aangezien “de opleiding bijna verdwenen is en verder is er nauwelijks meer werk voor een steendrukker, omdat de kunstenaars niet meer zoveel zien in de moeilijke lithotechniek”. In Australië wordt Genis intussen beschouwd als de eerste bekende lithografische meesterdrukker. Hij heeft er met veel belangrijke Australische kunstenaars gewerkt, waaronder Lloyd Rees (1895-1988),  John Olsen (1928-2023), Brett Whitely (1939-1992) en Tim Storrier (1949).

Genis genoot samen met zijn vrouw Rina en hun drie dochters van een rijk, avontuurlijk en plezierig leven tot hij in 2022 op 88-jarige leeftijd overleed. Het Nederlands Steendrukmuseum is de familie zeer dankbaar dat de Europese, en een deel van de Amerikaanse collectie van Fred Genis een nieuwe plek heeft kunnen vinden in het museum in Valkenswaard. Naar aanleiding van de verwerving is het museum voornemens om in 2027/2028 een expositie te gaan organiseren over de Hollanders Workshop Inc. in New York.

Fred Genis, zijn vrouw Rina en hun drie dochters Zora, Lois en Inga op de drukpers